Қазақстанда бұрын-соңды болмаған көлемде Конституциялық реформа жүргізілуде, деп хабарлайды SHYNDYK.KZ.
Парламент Мәжілісінің төрағасының орынбасары Дания Еспаева Жаңа Конституция жобасы жайында өз пікірін білдірді. Сөзінше, бұл реформа мемлекет басқаруын жетілдіру, азаматтардың құқықтарын нығайту және саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған маңызды қадам.
«Жаңа Конституция жобасында 95 бап пен 320 тармақ бар, бірақ азаматтардан түскен ұсыныстар тек 3–4 бапқа қатысты. Бұл Конституцияны қоғамның басым бөлігі қолдайтынын көрсетеді. Мұны мен өте маңызды көрсеткіш деп санаймын, себебі жұмыс өте мұқият жүргізілді. Егер бұрынғы Конституцияны 1995 жылы тек 12 адам жазған болса, бүгінгі күні бұл жұмысты 130 адамнан тұратын комиссия жүргізіп, барлық азаматтар өз пікірін білдіруге мүмкіндік алды», – деп атап өтті ол.
Мәжіліс төрағасының орынбасары реформаның маңызды бағыттарының бірі – Қазақстан аумағында арнайы экономикалық аймақтарды енгізу екенін атап өтті.
«Жаңа Конституция жобасына сәйкес, кейбір жекелеген өңірлерінің экономикасын қарқынды дамыту мақсатында қаржы саласына қатысты арнаулы құқықтық режим енгізілуі мүмкін. Кейбір азаматтар «Бұл Қазақстанның территориялық тұтастығына әсер етеді ме?» деген сұрақ қойды. Бірақ бұл арнайы экономикалық аймақтар Конституциялық заң арқылы реттеледі. Яғни, олардың құрылуы Қазақстанның территориялық тұтастығына ешқандай әсер етпейді», – деді Еспаева.
Қоғамда қызу талқыланған тақырыптардың бірі – мемлекеттік және ресми тілдердің мәртебесі.
«Жаңартылған Конституцияда мемлекеттік тіл – қазақ тілі, бұрынғыдай сақталды. Ресми органдарда орыс тілі параллельді түрде қолданылады деп жазылған. Бұл кейбір адамдарда түсінбеушілік тудырды. Жұмыс тобы соңғы шешімде орыс тіліндегі мәтіндегі «наравне» сөзін «наряду» сөзіне ауыстырды. Заңгерлік тұрғыдан бұл өте маңызды: «наравне» толық тең дәрежеде дегенді білдіреді, ал «наряду» – мемлекеттік тіл алдымен қолданылады, қажет болса орыс тілінде ақпарат беріледі. Мысалы, кей аймақтарда барлық қызмет тек қазақ тілінде жүргізілсе, орыс тілінде жазу міндетті емес», – деп түсіндірді депутат.
2026 жылы Қазақстан парламентінің жаңа моделіне көшу туралы ірі саяси реформа қарастырылуда. Қазіргі екі палаталы Мәжіліс пен Сенат орнына бір палаталы заң шығарушы орган – Құрылтай болады. Оның құрамында 145 депутат болады және олар партиялық тізім бойынша сайланады. Құрылтайдың өкілеттіктері кеңейтіліп, маңызды мемлекеттік институттарды қалыптастыруға қатысуы жоспарланып отыр.
«Бұл елде саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуге, ықтимал саяси дағдарыстарды болдырмауға арналған шешім», – дейді Еспаева.
Еспаева бұл реформаны Қазақстан тарихында алғаш рет ашық түрде жүргізіліп отырған тәжірибе дейді. Азаматтар, сарапшылар мен депутаттар әр бап бойынша өз пікірін білдірді. «Бұл процесс азаматтық қоғам мүддесін Конституцияға енгізудің тиімді жолы болып табылады», – деп қорытындылады мәжіліс төрағасының орынбасары.
