SHYNDYK.KZ редакциясы «Болашақ» иегерлерінің ресми тізімін зерделеді. 232 стипендиаттың қатарынан қазіргі басшылар мен мемлекеттік қызметшілер, кәсіпкерлер мен бизнес иелері, сондай-ақ кәсіби жолы қалыптасқан және шетелде білім алған мамандар анықталды.
Лауазымның, бизнестің немесе бұған дейін алынған шетелдік білімнің болуы бағдарлама талаптарының бұзылғанын білдірмейді. Дегенмен мұндай жағдай іріктеудің ашықтығы мен мемлекеттік қаржыландырудың қаншалықты негізді екені туралы мәселені өзекті етеді.
Бірден атап өтейік, «Болашақ» табысы төмен азаматтарға ғана арналған әлеуметтік көмек емес. Бағдарламаның мақсаты – экономиканың басым салалары үшін мамандар даярлау. Басшылық лауазым, бизнес немесе саяси тәжірибе адамның конкурсқа қатысуына өздігінен кедергі болмайды.
Алайда сөз мемлекеттік стипендия туралы болып отыр. Сондықтан қоғам әр үміткердің қандай бағдарламаны таңдағанын, оның оқуына қанша қаражат жұмсалатынын және комиссия бұл шығынды ел үшін неліктен қажет деп тапқанын білуге құқылы.
Тізімнің төртінші жолында Марс Аблезов көрсетілген. Ол Астанада орналасқан Ахмет Байтұрсынұлы атындағы BINOM School мектеп-лицейін басқарады. Аблезов 2023 жылы қалалық мәслихат депутаттарын сайлауға өзін-өзі ұсыну тәртібімен қатысқан. Мұны сайлау комиссиясының ресми хабарламасы растайды. Дегенмен қолжетімді ресми деректер оның тек кандидат ретінде тіркелгенін көрсетеді. Депутат болып сайланғаны туралы мәлімет жоқ.
Сонымен қатар Аблезов Астанадағы учаскелік сайлау комиссияларының бірінің төрағасы ретінде көрсетілген.
Демек, бұл еңбек жолын жаңа бастаған педагог емес, қоғамдық және әкімшілік тәжірибесі бар ірі мектептің қазіргі басшысы.
Тізімнің 188-ші нөмірінде Серік Раимбетов көрсетілген. Аты-жөні осындай адам Арал ауданы әкімі аппаратының басшысы қызметін атқарады. Бұл аудан әкімдігінің ресми құрылымында көрсетілген.
Мемлекеттік қызметшілердің шетелде білім алуы бағдарлама шарттарында қарастырылған және өздігінен қандай да бір заң бұзушылықты білдірмейді. Алайда шенеуніктің қай бағдарлама бойынша оқитыны, қызмет орнында қанша уақыт болмайтыны және алған білімінің Арал ауданына қандай практикалық пайда әкелетіні белгісіз.
Таңдалған бағыт өңірдегі нақты мәселелерді шешуге байланысты ма, әлде мемлекеттік қаржы есебінен жеке мансапты дамытуға көбірек бағытталған ба деген сұрақ та туындайды.
Тізімнің 195-ші нөмірінде Нұрсұлтан Садықовтың аты-жөні берілген. Торайғыров университетінің сайтында аты-жөні дәл осындай маман Механика және мұнай-газ ісі кафедрасының аға оқытушысы ретінде көрсетілген.
Оның ресми профилінде Абердин университетінде Oil and Gas Engineering мамандығы бойынша Master of Science дәрежесін алғаны жазылған.
Шетелдік магистратурадан кейін жаңа стипендия алу талаптарға қайшы емес. Бұл жолы докторантура, ғылыми немесе өндірістік тағылымдама таңдалуы мүмкін. Алайда жарияланған ресми тізімде бұл туралы түсініктеме жоқ.
Сондықтан маманның енді қандай біліктілік алатыны және оған неліктен мемлекеттік қаржыландыру қажет болғаны туралы сұрақ туындайды.
«Болашақ» иегерлерінің кейбірінің аты-жөні коммерциялық ұйымдар басшыларының деректерімен толық сәйкес келеді.
Мәселен, Сержан Абугалиев тізімде алтыншы нөмірмен көрсетілген. Ашық бизнес-тізілімдерде аты-жөні осындай адам «Жобалау-Құрылыс» ЖШС мен Қазақстанның арнайы экономикалық аймақтары қатысушылары қауымдастығының басшысы ретінде тіркелген.
123-ші нөмірде Марат Ищанов көрсетілген. Оның толық аттас адамы медиа және ақпараттық технологиялар саласында жұмыс істейтін компаниялардың басшысы ретінде берілген.
Қосымша сәйкестендіру деректері болмаса, олардың бір адам екенін айтуға болмайды. Жарияланған тізімде жұмыс орны, өңірі, оқу бағдарламасы немесе тұлғаны нақтылауға мүмкіндік беретін өзге мәліметтер жоқ. Құжаттың осындай форматта жариялануы түрлі жорамалға жол ашып, қоғамға ықтимал сәйкестіктерді өз бетінше тексеруге мүмкіндік бермейді.
Редакция аталған адамдар тарапынан заң бұзушылық болғанын растайтын дерек таппады.
Саясаттанушы Ералы Нұржұма халықаралық стипендия тұжырымдамасын оң бағалады. Оның пікірінше, бағдарлама қазақстандықтарға шетелде білім алуға мүмкіндік береді және әлемдік тәжірибеге сай келеді. Алайда оның нәтижесі іске асыру сапасына байланысты.
«Жалпы алғанда, бағдарлама жақсы. Бұл – шетелде білім алуға мүмкіндік беретін әлемдік тәжірибе. Жастардың әлемдегі мықты оқу орындарында білім алуы маңызды. Алайда бізде жиі кездесетіндей, жақсы идеяның нәтижесіне оны іске асыру сапасы кері әсер етеді», – деді Ералы Нұржұма SHYNDYK.KZ тілшісіне.
Осылайша, сұрақ «Болашақ» бағдарламасының қажеттілігіне емес, оның іс жүзінде қалай жүзеге асырылып жатқанына қатысты. Атап айтқанда, іріктеудің сапасы, таңдалған оқу орындарының деңгейі және мемлекеттік қаржыландырудың белгіленген мақсаттарға сәйкестігі маңызды.
Жарияланған тізім «Болашаққа» ғалымдардан, оқытушылардан және жас зерттеушілерден қанша өтінім түскенін анықтауға мүмкіндік бермейді. Олардың қаншасы іріктеуден өтпегені және қандай себеппен шеттетілгені де белгісіз.
Сондай-ақ қызметтік жолы қалыптасқан басшылардың, мемлекеттік қызметшілер мен кәсіпкерлердің конкурстық нәтижелерін ғылыми және зерттеу жұмыстарымен айналысатын, бірақ түпкілікті тізімге енбеген үміткерлердің көрсеткіштерімен салыстыру мүмкін емес.
Жарияланған құжаттың негізгі мәселесі – ақпараттың шектеулілігі. Онда 232 стипендия иегерінің аты-жөні ғана көрсетілген. Олардың жасы, жұмыс орны, өңірі, таңдаған оқу бағдарламасы, мамандығы, шетелдік жоғары оқу орны, конкурстық ұпайы және даярлау құны туралы мәлімет жоқ.
Сондықтан редакция анықтаған аты-жөн сәйкестіктерін бір адамдар туралы сөз болып отырғанының дәлелі ретінде қарастыруға болмайды. Алайда қосымша мәліметтердің болмауы қоғамға іріктеудің негізділігін өз бетінше тексеруге мүмкіндік бермей, түрлі сұрақ пен болжамға жол ашады.
SHYNDYK.KZ редакциясы осы мәселелерге қатысты түсініктеме алу үшін Халықаралық бағдарламалар орталығына ресми сауал жолдайды. Жауап алынғаннан кейін материал толықтырылады.
