Бюджеттегі әрбір ірі шығыс негізделіп, оны іске асыру тетігі мен өлшенетін нәтижесі нақты көрсетілуі керек. Құрылтай вице-спикері Дания Еспаева 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасын қарау кезінде осы ұстанымды басшылыққа алуды ұсынды, деп хабарлайды SHYNDYK.KZ.
Құжаттың таныстырылымына арналған сөзінде Еспаева мемлекеттік қаржыға қатысты шешімдер елдің алдағы бірнеше жылдағы даму бағытын айқындайтынын атап өтті. Инфрақұрылымдық жобаларды, әлеуметтік бағдарламаларды, инвестициялар мен борыштық міндеттемелерді бағалау үш жылдық жоспарлау кезеңімен ғана шектелмеуі керек.
Жаңадан жасақталған Құрылтай үшін бұл — алғашқы бюджеттік кезең. Вице-спикер құжатты қарауда кәсіби талдау, қабылданатын шешімдерге жауапкершілік және Үкіметпен ашық диалог негізгі басымдық болуы керектігін айтты.
Оның пікірінше, парламенттік бақылау анықталған мәселелерді шешуге бағытталған нақты ұсыныстармен қатар жүруі қажет. Депутаттар мен мемлекеттік органдардың өкілдерінен есепке, дәлелге және ықтимал балама шешімдерге негізделген мазмұнды жұмыс күтіледі.
«Құрылтайдың міндеті — әрбір ірі шығыстың заңды негізі, дайын іске асыру тетігі және өлшенетін мемлекеттік нәтижесі бар екенін тексеру», — деп атап өтті Еспаева.
Вице-спикер шығыстарды жоспарлау сапасына ерекше назар аударды. Ол Жоғары аудиторлық палатаның қорытындысын бюджет жобасына берілген тәуелсіз бағаның маңызды көзі деп атады. Аудиторлардың тұжырымдарын Үкіметтің есептерімен салыстыру депутаттарға негізделген шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Жоғары аудиторлық палата жүргізген талдау қорытындысы бойынша қарастырылған шығыстарды 396,3 млрд теңгеге қысқартып, негізделген бағыттарды қаржыландыруды 46 млрд теңгеге арттыру ұсынылған. Ескертулер инвестициялық жобаларға, квазимемлекеттік сектор ұйымдарын капиталдандыруға, мемлекеттік тапсырмаларға, сондай-ақ әлеуметтік сала, денсаулық сақтау және агроөнеркәсіп кешенінің жекелеген шығыстарына қатысты.
Еспаеваның пікірінше, қажетті түзетулер бюджет қабылданғанға дейін енгізілуі тиіс. Қаржыландыру жобалардың дайындығымен, қажетті құжаттармен және күтілетін нәтиженің нақты айқындалуымен бекітілуі керек.
Мұндай тексеру мемлекеттік қаржыға түсетін салмақты ескергенде ерекше маңызды. Сөз барысында келтірілген деректерге сәйкес, 2027 жылға арналған шығыстар 30,2 трлн теңге көлемінде көзделген. Бұл белгіленген шекті деңгейге сәйкес келеді. Бюджет тапшылығы жалпы ішкі өнімнің 2,3%-ы деңгейінде жоспарланған. Ал қарызды өтеу мен оған қызмет көрсетуге бюджетке түсетін өзіндік кірістің 40,6%-ы жұмсалады.
Осы жағдайда вице-спикер бюджет тұрақтылығын сақтау және жаңа міндеттемелерді мұқият бағалау қажеттігін атап өтті. Шығыстарды ұлғайту жөніндегі әрбір ұсыныста құқықтық және экономикалық негіздеме, күтілетін нәтиже мен қаржыландыру көзі көрсетілуі қажет.
Оның пікірінше, бұл қағида депутаттық түзетулерге де қолданылуы керек. Белгілі бір міндетке қосымша қаражат ұсынған кезде оның жаңа кірістер, өзге шығыстарды қайта бөлу немесе бюджет параметрлерін өзгерту есебінен қамтамасыз етілетіні алдын ала айқындалуға тиіс.
Бірінші оқылымға дейін Құрылтай макроэкономикалық алғышарттарды, бюджет кірістерін, Ұлттық қор, бюджет тапшылығы мен мемлекеттік қарыз мәселелерін кезең-кезеңімен қарауды жоспарлап отыр. Мемлекеттік инвестицияларға, бюджетаралық қатынастарға, квазимемлекеттік сектор мен бюджеттен тыс қорларға да жеке назар аударылады.
Еспаева депутаттардың бюджет шығыстарының тиімділігіне қатысты сауалдарына мазмұнды жауап берілуі керектігін айтты. Үкімет қабылданған шешімдердің негізін, қарастырылған баламаларды, күтілетін нәтижелерді және оған қол жеткізуге кім жауапты екенін түсіндіруге тиіс.
Вице-спикер жүргізілетін жұмыстың басты өлшемі ретінде бюджеттің азаматтар мен экономикаға әкелетін нақты өзгерістерін атады. Талқылау қорытындысында Құрылтай жоба ережелерінің қайсысын қолдау қажет екенін, қайсысына қосымша негіздеме немесе түзету керектігін және қандай мәселелерді ерекше бақылауға алу қажеттігін айқындауы тиіс.
