Арал ауданындағы ірі өндіріс орындарының бірі – «Аралтұз» кәсіпорнында еңбек дауы қайта өршіді. Жұмысшылар мемлекет басшысына жолдаған бейнеүндеуінде зауытқа тәуелсіз үкіметтік комиссия жіберуді, басшылықтың қаржы-шаруашылық қызметін тексеруді және табиғи ресурстардың қалай пайдаланылып жатқанын анықтауды сұрады.
Қызметкерлер арасында инвесторды ауыстырып, кәсіпорынды мемлекет меншігіне қайтару туралы талаптар да айтылып жатыр.
«Аралтұздағы» еңбек дауы бірнеше жылдан бері жалғасып келеді. 2021 жылы шамамен 1200 жұмысшы жалақыны көтеруді талап етіп, жұмысқа шығудан бас тартқан. Сол кезеңде қызметкерлердің негізгі айлық мөлшері 40–48 мың теңге болғаны айтылған.
2025 жылы да кәсіпорындағы еңбек жағдайына қатысты шағымдар қайта көтерілді. Жұмысшылар жалақының кешіктірілуі, зейнетақы жарналарының аударылмауы, өндірістік цехтардағы желдету жүйесінің талапқа сай болмауы және еңбек қауіпсіздігі мәселелерін алға тартты.
Енді жұмысшылардың наразылығына Жақсықылыш кен орнын пайдалану және тұз өндірісінен түсетін табыстың бөлінуі туралы мәселелер қосылды.
«Азаматтық бастамалар орталығы» қоғамдық қорының төрағасы Жомарт Қартбаевтың айтуынша, кәсіпорын біртіндеп өзге өңірлерді шикізатпен қамтамасыз ететін өндіріс орнына айналып барады.
Оның мәліметінше, Арал ауданында өндірілетін тұздың 50–70 пайызы техникалық шикізат ретінде немесе одан әрі өңдеу үшін басқа қалаларға жөнелтіледі. Соның салдарынан өнімді өңдеуден түсетін қосымша табыстың едәуір бөлігі ауданнан тыс жерде қалыптасады.
Аты-жөнін жарияламауды сұраған кәсіпорын қызметкерлерінің бірі комбинаттың жылдық пайдасы 20 миллиард теңгеге жетуі мүмкін екенін мәлімдеді. Алайда бұл көрсеткіш әзірге қаржылық құжаттармен расталған жоқ.
«Осындай байлыққа қарамастан, біздің өңірдегі жалақы республикадағы ең төмен көрсеткіштердің бірі болып отыр. Бұл ресурстар ауданның 80 мыңға жуық тұрғынының әл-ауқатын жақсартуға жетер еді. Бірақ басшылық табыс туралы ақпаратты жасырып отыр», – дейді жұмысшы.
Қызметкерлер тұз өндіру тәсілдеріне де алаңдаушылық білдіруде. Олардың сөзінше, кен орнында тұзды қабаттап өндірудің орнына ауыр экскаваторлар жиі қолданыла бастаған. Жұмысшылар мұндай тәсіл табиғи қордың тез сарқылуына және қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін деп қауіптенеді.
Кәсіпорынның экологиялық талаптарды сақтауына қатысты мәселелер бұған дейін де көтерілген.
2026 жылғы мамырда Қызылорда облысының Экология департаменті тазартылмаған өндірістік ағынды суларды ағызғаны үшін «Аралтұз» кәсіпорнына айыппұл салған. Қолда бар мәліметке сәйкес, ағынды сулардың жиналуынан елді мекен бағытында жасанды тұзды су айдыны пайда болған.
Жергілікті тұрғындар өндірістік қалдықтардың қоршаған ортаға және халық денсаулығына ықтимал әсеріне алаңдап отыр.
Қоғам белсенділері кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметіне тәуелсіз аудит жүргізуді, кен орнын игеру тәсілдерінің заңдылығын тексеруді, табыстың қалай бөлінетінін анықтауды және меншік құрылымын қайта қарау мүмкіндігін зерделеуді талап етуде.
SHYNDYK.KZ редакциясы «Аралтұз» АҚ басшылығына және тиісті мемлекеттік органдарға ресми сауал жолдады. Редакция жұмысшылардың шағымдары қаншалықты негізді екенін, кәсіпорында қандай заңбұзушылықтар анықталғанын және қызметкерлердің еңбек құқықтары мен қоршаған ортаны қорғау үшін қандай шаралар қабылданып жатқанын анықтауды көздейді.
Сонымен қатар, SHYNDYK.KZ редакциясы «Аралтұз» кәсіпорнының қазіргі және бұрынғы қызметкерлеріне үндеу жасайды. Егер еңбек құқықтарыңыздың бұзылуына куә болсаңыз, өндірістегі жағдай туралы мәліметтеріңіз немесе растайтын құжаттарыңыз болса, редакциямызға хабарласыңыз.
