Жаңартылған мемлекеттік институттың құрылуы жалпыхалықтық референдумда азаматтар қолдаған ауқымды конституциялық реформаның нәтижесі болды. Мемлекет басшысының айтуынша, осы күннен бастап елде мемлекеттік басқару жүйесін іс жүзінде жаңарту үдерісі басталады.
Сайлау науқаны азаматтар мен халықаралық қауымдастықтың жоғары белсенділігімен ерекшеленді. Дауыс беруге сайлаушылардың 74 пайыздан астамы қатысты. Сайлау барысын беделді халықаралық ұйымдар мен шет мемлекеттерден келген 800-ге жуық байқаушы қадағалады. Бұл — Қазақстан парламентаризмі тарихындағы ең жоғары көрсеткіш.
Сайлау қорытындысы бойынша Құрылтайдағы конституциялық көпшілікке «Әділет» партиясы ие болды. Сайлаушылардың басым қолдауын алған саяси күшке қоғамды ұйыстыру және белгіленген реформаларды жүзеге асыруда айрықша жауапкершілік жүктеліп отыр.
Жаңа конституциялық модельге көшудің алғашқы қадамы ретінде Құрылтайдың басшылық құрамы жасақталады. Конституцияның 57-бабына сәйкес Президент Құрылтай төрағасы лауазымына Айбек Дадебайдың кандидатурасын ұсынды.
Мемлекет басшысы кандидаттың мемлекеттік басқару жүйесінде мол тәжірибе жинағанын атап өтті. Президенттің сөзінше, Айбек Дадебай қызмет еткен жылдары адал, білімді әрі мемлекеттік деңгейдегі міндеттерді тиімді шеше алатын білікті басшы ретінде танылған.
Құрылтай жұмысының басталуымен Қазақстандағы билік тармақтары арасындағы тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесі де елеулі өзгеріске ұшырайды. Заң шығарушы органға атқарушы және сот билігіне ықпалын күшейтетін кең өкілеттіктер берілді.
Енді Орталық сайлау комиссиясының, Жоғары аудиторлық палатаның мүшелері және Конституциялық соттың судьялары депутаттармен келісілгеннен кейін ғана тағайындалады. Сонымен қатар Құрылтай депутаттары Жоғарғы сот судьяларын қызметке тағайындап, лауазымынан босатады және оларды құқықтық иммунитетінен айыру мәселесін шешеді.
Парламенттік бақылау тетіктері де айтарлықтай кеңейтілді. Депутаттар республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерді бекітеді, Конституциялық соттың жыл сайынғы жолдауын тыңдайды. Қажет болған жағдайда бүкіл Үкіметке сенімсіздік білдіру немесе оның жекелеген мүшелерін қызметтен босатуды талап ету құқығына ие болады.
Алғашқы сессияда мемлекеттік институттарды одан әрі жаңартудың егжей-тегжейлі кестесі де жарияланды. Құрылтайдың ішкі құрылымы бекітіліп, қазіргі Үкімет өз өкілеттігін тоқтатқаннан кейін депутаттардың қарауына вице-президент пен премьер-министр лауазымдарына ұсынылатын кандидаттар енгізіледі.
Одан кейін жаңа Үкімет құрамын жасақтау жөнінде консультациялар өтіп, Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары тағайындалады.
Реформа азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысу тетіктерін де қамтиды. Қыркүйектің екінші жартысында Қазақстан Халық Кеңесі жұмысын бастайды деп жоспарланып отыр. Заң шығару бастамасы құқығына ие болатын жоғары консультативтік орган елдің әлеуметтік, этностық және өңірлік әралуандығын қамтуға тиіс.
Ауқымды саяси жаңғырудың келесі кезеңінде Президент Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауын жариялап, мемлекетті дамытудың алдағы стратегиялық басымдықтарын айқындайды.
