Бұған дейін Қазақстан армиясының техника паркін негізінен Кеңес Одағы тарағаннан кейін қалған қару-жарақ құрайтын. Қазір мәселе жекелеген техника үлгілерін ауыстырумен ғана шектелмейді. Елде өзіндік технологиялық және өндірістік база қалыптасып келеді.
Негізгі бағыттардың бірі — отандық броньды техника өндірісін дамыту. Астанадағы Kazakhstan Paramount Engineering зауыты металды өңдеу мен броньды корпустарды жасаудан бастап дайын машиналарды құрастыру және сынақтан өткізуге дейінгі толық өндірістік циклді қамтамасыз етеді.
Кәсіпорын Arlan және Alan-2 броньды машиналарын, дөңгелек формуласы 4×4, 6×6 және 8×8 болатын Barys техникасын шығарады. Сонымен қатар Terrex–Barys-A 8×8 платформасын дамытып жатыр.
Зауыттың өндірістік қуаты жылына 500-ге дейін машина шығаруға мүмкіндік береді. Осы уақытқа дейін кәсіпорында 400-ден астам техника құрастырылған. 2028 жылға дейінгі тапсырыстар қоржынына тағы 224 машина енгізілген.
Зауыт жанынан жеке конструкторлық бюро құрылған. 100-ден астам қазақстандық инженер шетелде даярлықтан өтті. Бұл елдің қорғаныс техникасын жобалау және өндіру саласындағы құзыретін кеңейтуге мүмкіндік береді.
Қазақстанда жасалған броньды машиналар ел ішінде ғана қолданылмайды. Олар Голан жоталарындағы БҰҰ миссиясына қатысатын қазақстандық бітімгерлердің қарамағында да бар. Ресми мәлімет бойынша, он жыл бойы пайдалану кезінде техникада елеулі ақаулар мен істен шығу жағдайлары тіркелмеген.
Сонымен қатар Қазақстан қазіргі қарулы қақтығыстардағы рөлі айтарлықтай артқан ұшқышсыз жүйелерді дамытуда. Дрондар барлау, бақылау, атысты түзету және бөлімшелерді басқару үшін қолданылады.
Десанттық-шабуылдау әскерлерінің құрамында ұшқышсыз авиациялық жүйелер бөлімшелері құрылды. Әскери қызметшілер ұшқышсыз ұшу аппараттарының әртүрлі үлгілерін қолдануды меңгеріп, оларды құрастыру, жөндеу және жаңғыртумен айналысады.
2025 жылғы желтоқсанда мамандандырылған шеберхана жұмысын бастады. Онда жүзінші ұшқышсыз аппарат құрастырылып үлгерді. Әскери бөлімдерге тапсырылар алдында әрбір құрылғы бақылау сынағынан өтеді.
Десанттық-шабуылдау әскерлерінің оқу орталығында ұшқышсыз жүйе операторларын даярлау ұйымдастырылып жатыр. Осылайша Қазақстан дрондар паркін ғана емес, оларды өндіру, техникалық қызмет көрсету және пайдалану жөніндегі толыққанды жүйені қалыптастыруда.
Әскерді басқару үлгісі де өзгеріп келеді. Бөлімшелерді, қару-жарақ пен ресурстарды басқарудың автоматтандырылған кешендері, қорғалған байланыс инфрақұрылымы және отандық цифрлық шешімдер дамытылуда. Жасанды интеллектіге, киберқауіпсіздікке және дербес жүйелерге ерекше назар аударылып отыр.
Бұл технологиялар барлау құралдарын, дрондарды, байланыс жүйелері мен командалық пункттерді бірыңғай ақпараттық кеңістікке біріктіруге тиіс. Қазіргі кезде әскердің жауынгерлік қабілетін айқындайтын негізгі көрсеткіштердің бірі — әртүрлі құрамдас бөліктерді өзара байланыстыра білу.
Әскери сарапшы, отставкадағы полковник Дархан Данияров армияның мүмкіндігін енді тек қару-жарақ санымен бағалауға болмайтынын атап өтті.
«Қазіргі армияны танктердің, ұшақтардың немесе артиллерияның санымен ғана бағалау мүмкін емес. Бүгінде барлау, ұшқышсыз аппараттар, радиоэлектрондық күрес, байланыс, басқару, дәлдігі жоғары қару-жарақ, логистика және техникалық даярлықтың өзара қалай байланысқаны әлдеқайда маңызды. Қағаз жүзінде техника көп болуы мүмкін, бірақ оның бәрі бірыңғай жүйеге біріктірілмесе, нақты тиімділігі мүлде басқа болады», — деді сарапшы.
Жаңғыртудың тағы бір маңызды кезеңі Airbus A400M Atlas әскери-көлік ұшақтарын сатып алу болды. Қазақстан Орталық Азия мемлекеттері арасында осы санаттағы әуе кемесін алғаш иеленген ел атанды.
Алғашқы A400M ұшағы 2024 жылғы желтоқсанда қару-жарақ қатарына қабылданды. Екінші ұшақты 2026 жылы жеткізу жоспарланған.
A400M ауыр және ірі көлемді техниканы қоса алғанда, 37 тоннаға дейін жүк тасымалдай алады. Ұшақ алыс қашықтыққа ұшуға және толық жабдықталмаған ұшу-қону жолақтарын пайдалануға қабілетті.
Жер аумағы бойынша әлемде тоғызыншы орын алатын Қазақстан үшін мұндай мүмкіндік стратегиялық маңызға ие. Әскери-көлік авиациясы жеке құрамды, техника мен жүкті елдің шалғай өңірлері арасында жылдам тасымалдауға, сондай-ақ шетелде бітімгерлік және гуманитарлық міндеттерді орындауға мүмкіндік береді.
Арнайы бөлімшелерді дамытуға да ерекше назар аударылып отыр. 2022 жылы Қарулы күштер құрамында Арнайы операциялар күштерінің қолбасшылығы құрылды. Кейін АОК-ті одан әрі нығайту әскери құрылыстың басым бағыттарының бірі ретінде белгіленді.
Қазақстанның өзге де күштік құрылымдарындағы арнайы мақсаттағы бөлімшелер жоғары даярлық деңгейін көрсетіп келеді. Дубайда өткен UAE SWAT Challenge 2026 халықаралық турнирінде қазақстандық командалар жалпы есепте бірінші және екінші орындарды иеленді.
Сайысқа 48 мемлекеттен 109 команда қатысты. Олар дене төзімділігі, атыс және тактикалық даярлық, шешім қабылдау жылдамдығы мен іс-қимыл үйлесімділігі бойынша сынға түсті. Турнир қорытындысы қазақстандық бөлімшелердің әлемнің үздік командаларымен тең дәрежеде бәсекелесе алатынын көрсетті.
Армиядағы өзгерістер халықаралық бағалаулардан да байқалады. Дегенмен Қазақстанның орны қолданылатын әдістемеге қарай айтарлықтай өзгереді.
Military Power Rankings 2026 рейтингінде Қазақстан бағаланған 200-ден астам әскери күштің арасында 43-орынға ие болды. Бұл жүйеде әскер саны мен қару-жарақ көлемі ғана емес, аумақ, логистика, ресурстық база, әуе шабуылына қарсы қорғаныс, технологиялар, басқару және мемлекеттің өз қауіпсіздігін дербес қамтамасыз ету қабілеті де ескеріледі.
Global Firepower рейтингінде Қазақстан 145 елдің арасында 58-орында тұр. Алайда жекелеген көрсеткіштер бойынша республика әлдеқайда жоғары орындарға ие.
Қазақстан реактивті дүркін оқ ату жүйелерінің саны бойынша әлемдегі алғашқы жиырмалыққа кіреді. Ел әскери-көлік авиациясы, өздігінен жүретін артиллерия, соққы беретін тікұшақтар, броньды техника және танктер саны бойынша да елеулі орындарға ие.
Алайда мұндай рейтингтер әскери әлеует туралы жалпы түсінік қана береді. Олар ұшқышсыз жүйелерді, радиоэлектрондық күрес құралдарын, қорғалған байланысты, басқаруды цифрландыру деңгейін, әскери қызметшілер даярлығының сапасы мен техниканың нақты жағдайын әрдайым толық бағалай алмайды.
Сонымен қатар кейбір көрсеткіштер ашық деректер мен орташа мәндер негізінде есептеледі. Сондықтан рейтингтегі орынды армияның нақты жауынгерлік қабілеті туралы түпкілікті қорытынды ретінде қабылдауға болмайды.
Дархан Данияров та осыған назар аударды. Оның айтуынша, Қазақстандағы өзгерістерді елдің жыл сайынғы рейтингте бірнеше саты жоғарылауымен емес, армия иеленіп жатқан жаңа мүмкіндіктермен бағалаған жөн.
«Бізде броньды дөңгелекті машиналардың отандық өндірісі пайда болды, ұшқышсыз аппараттар бағыты өте жылдам дамып келеді, Арнайы операциялар күштері сапалық тұрғыдан өзгерді, басқару жүйесі цифрландырылуда. A400M әскери-көлік авиациясын жаңа деңгейге көтереді. Бұл — сандық емес, армия мүмкіндіктерінің өзгеруі», — деді сарапшы.
Орталық Азия елдерінің қарулы күштеріне арналған Oxus Society зерттеуінде де осыған ұқсас тұжырымдар келтірілген. Зерттеу авторлары Қазақстанның бірқатар негізгі әскери санат бойынша көршілес мемлекеттерден озып тұрғанын атап өтеді. Қару-жарақты жаңарту мен технологияларды дамыту республиканың өңірдегі орнын одан әрі нығайта алады.
Жаңғыртудың негізгі нәтижесі жекелеген ұшақтарды сатып алу немесе броньды машиналарды шығарумен шектелмейді. Қазақстан отандық қорғаныс-өнеркәсіп кешенін, ұшқышсыз авиацияны, заманауи көлік мүмкіндіктерін, даярлығы жоғары арнайы бөлімшелерді және цифрлық басқаруды қамтитын өзара байланысты жүйені біртіндеп қалыптастырып келеді.
Отандық өндіріс сыртқы жеткізілімдерге тәуелділікті азайтады. A400M әскердің ұтқырлығын арттырады. Ұшқышсыз аппараттарды дамыту армияға заманауи барлау және басқару құралдарын береді. Ал арнайы бөлімшелердің халықаралық жарыстардағы нәтижелері жеке құрамның жоғары даярлық деңгейін көрсетеді.
Мұның бәрі Қазақстанның әскери әлеуеті жүйелі түрде нығайып келе жатқанын аңғартады. Республика кеңестік мұраны жаңғыртумен ғана шектелмей, Орталық Азиядағы ең ірі мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қабілетті заманауи, ұтқыр және технологиялық тұрғыдан жарақтандырылған армия қалыптастырып жатыр.
