Қазақстан Үкіметі мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындау, уақытша тоқтату, қайта жалғастыру және толық тоқтату тәртібін бекітті. Өзгерістер балалы отбасыларға, көпбалалы аналарға, мүгедектігі бар азаматтарға және әлеуметтік көмек алатын басқа да тұрғындарға қатысты.
Жаңа ережеге сәйкес, жәрдемақы тағайындағанда отбасының әлеуметтік жағдайы бағаланады. Сонымен қатар банк шотындағы операциялар, несие міндеттемелері және төлем алушының жағдайына байланысты басқа да мәліметтер назарға алынады.
Кімдер жәрдемақы ала алмайды?
2027 жылдан бастап мемлекет әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының қаншалықты мұқтаж екенін анықтайды.
Бағалау нәтижесінде тұрмысы жақсы отбасылар екі санатқа бөлінеді:
- «А» санаты — әл-ауқаты жоғары отбасылар.
- «В» санаты — ауқатты отбасылар.
Осы санаттарға жатқызылған азаматтарға жаңа шектеулер қолданылатын жәрдемақылар тағайындалмайды. Ал бұрыннан алып жүрген төлемдері уақытша тоқтатылуы мүмкін.
Дегенмен барлық жәрдемақы бірдей шектелмейді. Кейбір азаматтарға төлем тағайындау кезінде отбасының табысы мен тұрмыстық жағдайы есепке алынбайды.
Қандай 10 жәрдемақы жаңа ережеге енді?
Үкімет бекіткен тізімге мына төлемдер кіреді:
- Бала туған кезде берілетін біржолғы мемлекеттік жәрдемақы.
- Бала бір жарым жасқа толғанға дейін күтіміне байланысты ай сайынғы жәрдемақы.
- Төрт және одан көп баласы бар отбасыларға берілетін жәрдемақы.
- «Алтын алқа», «Күміс алқа» алқаларымен және тиісті мемлекеттік наградалармен марапатталған көпбалалы аналарға төленетін жәрдемақы.
- Мүгедектік бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы.
- Асыраушысынан айырылғандарға берілетін жәрдемақы.
- Арнаулы мемлекеттік жәрдемақы.
- Бірінші топтағы мүгедектігі бар адамға күтім жасайтын азаматтарға берілетін жәрдемақы.
- Мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған ата-аналарға, асырап алушылар мен қамқоршыларға берілетін жәрдемақы.
- Арнаулы кәсіптік мемлекеттік жәрдемақы.
Бұл тізімге енген төлемдердің барлығы ауқатты азаматтар үшін автоматты түрде тоқтатылады деген сөз емес. Құжатта бірқатар ерекшелік қарастырылған.
Кімдердің жәрдемақысы табысына қарамастан сақталады?
Кейбір азаматтарға жәрдемақы тағайындағанда отбасының әл-ауқаты бағаланбайды.
Бұл ерекшелік мына жағдайларға қатысты:
- мүгедектігі бар балаларға, сондай-ақ бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар адамдарға мүгедектік бойынша жәрдемақы тағайындағанда;
- ата-анасының екеуінен де айырылған балаларға асыраушысынан айырылу бойынша жәрдемақы бергенде;
- жасына байланысты зейнетақы алатын, мемлекеттік наградамен марапатталған көпбалалы аналарға жәрдемақы тағайындағанда;
- жасына байланысты зейнетақы алатын азаматтарға арнаулы мемлекеттік жәрдемақы тағайындағанда;
- арнаулы кәсіптік мемлекеттік жәрдемақы тағайындағанда.
Яғни азаматтың отбасы ауқатты санатқа жатқызылғанымен, заңда көзделген кейбір төлемдерді алу құқығы сақталады.
Банк шоттары мен несиелер тексеріле ме?
Иә. Жәрдемақы тағайындау үшін отбасының қаржылық жағдайына қатысты мәліметтер тексерілуі мүмкін.
Ол үшін отбасының кәмелетке толған мүшелері жеке деректерін жинауға және тексеруге келісім беруі керек.
Мемлекеттік органдар несие сомасы, ай сайынғы төлем мөлшері, мерзімі өткен берешек және өтелмеген қарыз туралы ақпаратты пайдалана алады.
Сондай-ақ банк құпиясына жататын мәліметтер де бағалау барысында ескерілуі мүмкін.
Жиналған ақпарат отбасының әлеуметтік әл-ауқат деңгейін анықтауға қолданылады.
Банк шотынан үш ай ақша жұмсамаса, жәрдемақы тоқтай ма?
Жаңа тәртіпте мұндай жағдай да қарастырылған.
Егер жәрдемақы алушының банк шотында үш ай немесе одан ұзақ уақыт шығыс операциялары болмаса, кейбір төлемдер уақытша тоқтатылуы мүмкін.
Бұл талап, атап айтқанда, бала күтіміне, көпбалалы отбасыларға, мүгедектікке және асыраушысынан айырылуға байланысты жәрдемақыларға қатысты.
Мұнда банк картасын пайдаланбау емес, шот бойынша шығыс операцияларының болмауы маңызды.
Төлемдерді тоқтатуға шетелге тұрақты тұруға көшу, қажетті құжаттардың мерзімі аяқталуы және ережеде көрсетілген басқа да жағдайлар негіз болуы мүмкін.
Отбасының жағдайы нашарласа, жәрдемақы қайта төлене ме?
Иә. Материалдық жағдайына байланысты тоқтатылған жәрдемақыны қайта қалпына келтіруге болады.
Отбасының әлеуметтік әл-ауқаты ай сайын бағаланады.
Егер бұрын ауқатты санатқа жатқызылған отбасының қаржылық жағдайы өзгеріп, ол жәрдемақы алуға құқылы санатқа өтсе, төлем қайта жалғасуы мүмкін.
Демек, материалдық жағдайға байланысты жәрдемақының тоқтатылуы оны біржола жоғалту дегенді білдірмейді.
Көпбалалы отбасылар үшін не өзгереді?
Төрт және одан көп баласы бар отбасыларға төленетін жәрдемақы бойынша да нақты талаптар белгіленген.
Бала 18 жасқа толғаннан кейін колледжде немесе жоғары оқу орнында күндізгі бөлімде оқуды жалғастырса, ол жәрдемақы тағайындау кезінде есепке алынады.
Бұл мүмкіндік оқу аяқталғанға дейін сақталады, бірақ бала 23 жасқа толғаннан кейін қолданылмайды.
Ал кәмелетке толған бала оқудан шығарылса немесе күндізгі оқуын тоқтатса, отбасының жәрдемақы алу құқығы қайта қаралады.
Жәрдемақы қандай жағдайда біржола тоқтатылады?
Жәрдемақыны уақытша тоқтату мен толық тоқтатудың айырмашылығы бар.
Уақытша тоқтатылған төлем тиісті себеп жойылғаннан кейін қайта жалғасуы мүмкін.
Ал толық тоқтату азаматтың сол жәрдемақыны алу құқығынан айырылғанын білдіреді.
Мысалы, бала күтіміне байланысты төлем баланың толық мемлекеттік қамқорлыққа берілуіне, жалған мәлімет ұсынылуына немесе ата-ананың ата-ана құқығынан айырылуына байланысты тоқтатылуы мүмкін.
Әр жәрдемақы түрі бойынша өзге де негіздер қарастырылған.
Жерлеуге берілетін ақша қалай төленеді?
Жаңа ережеде жерлеуге арналған біржолғы төлем де қамтылған.
Егер қайтыс болған азамат жасына байланысты зейнетақы, базалық зейнетақы төлемін немесе мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алып жүрген болса, оның отбасына не жерлеу шығынын көтерген адамға 35 АЕК мөлшерінде көмек беріледі.
Ал қайтыс болған зейнеткер Ұлы Отан соғысының ардагері болса, төлем 36,6 АЕК болады.
Бұл көмекті тағайындау кезінде де мұқтаждық қағидаты ескеріледі.
Жаңа ереже қашан күшіне енеді?
Жәрдемақыларды тағайындаудың жаңа тәртібі 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылады.
Оған дейін мемлекеттік төлемдер қазіргі ережелер бойынша тағайындалып, төлене береді.
