Dalanews.kz сайтына сілтеме жасап SHYNDYK.KZ хабарлағандай, бірегей құжаттарды жапонтанушы-тарихшы Олжас Қуанбай 2025 жылдың қарашасында Токиодағы Жапония СІМ мұрағатынан тапқан. Тек 2019 жылдың соңында ғана көпшілікке қолжетімді болған материалдар жалпы көлемі 97 беттен тұратын алты құжатты қамтиды. Олар «КСРО-ның ішкі саясаты және ұлттық мәселелер» деген атаумен сақталған, ал бір бөлімі тікелей «Алматыдағы жаппай тәртіпсіздіктер» деп аталады.
Елші Ясуэ Катори мен консул Сайкиді қоса алғанда, жапон дипломаттары Алматыдағы жағдайды шифрланған жеделхаттар арқылы Токиоға мұқият жеткізіп отырған. Құпия құжаттарда кеңес басшыларының есімдері кодпен жазылды: Дінмұхамед Қонаев — «Ку», Геннадий Колбин — «Ко», Михаил Горбачев — «Го».
Токио өкілдері өздерінің аналитикалық есептерінде Мәскеудің Дінмұхамед Қонаевтың қазақ халқы арасындағы зор беделін жете бағаламағанын атап өткен. Геннадий Колбиннің тағайындалуы жай ғана кадрлық қателік емес, КСРО-ның ұлттық саясаты мен ресурстарды бөлудегі терең қайшылықтарды ашып көрсеткен түрткі ретінде қарастырылды. Құжаттарда Колбинді тағайындауға Қазақстанның газ кен орындарын тездетіп игеру мақсатында КСРО Министрлер Кеңесінің төрағасы Николай Рыжковтың ықпалы болды деген нұсқа да кездеседі.
Кеңес үкіметі шетелдіктерді «наразылықты қызметінен айырылып қалудан қорыққан Қонаевтың айналасындағылар ұйымдастырды» деп сендіруге тырысқанымен, жапон дипломаттары оқиғаның астарында терең саяси мән жатқанын түсінген. Токионың дипломатиялық есептерінде «қазақ халқы», «ұлттық сезім» және «қазақтардың Қонаевты қолдауы» деген тіркестер жиі қолданылған.
Шетелдік журналистерге Алматыға келуге тыйым салынғандықтан, әлем жұртшылығы наразылықтың нақты ауқымын біле алмады, дегенмен жапон басылымдары ТАСС ақпараттарына сүйеніп оқиғаны жарыққа шығаруға тырысты. Қазіргі уақытта табылған тарихи құжаттар жапон тілінен аударылып, жеке мұрағаттық жинақ ретінде жариялауға дайындалуда.
