Алғашқы ұлттық теледебат биылғы сайлау науқанының басты оқиғаларының біріне айналды. Жаңа саяси жүйе жағдайында партиялар өз бағдарламаларын таныстырып қана қоймай, ашық пікірталасқа, ыңғайсыз сұрақтарға және сайлаушылармен тікелей сөйлесуге қаншалықты дайын екенін көрсетуі тиіс еді.
Студияда жеті партияның өкілдері бас қосты: «Ауыл», «Байтақ», «Әділет», ЖСДП, «Ақ жол», Respublica және ҚХП. Эфир басталмас бұрын қатысушылар пікірталастың ортақ ережелерін — заңнаманы сақтауды, тең мүмкіндіктерді, қарсыластарға құрмет көрсетуді және нақты дәйектерге сүйенуді бекітетін Әдеп хартиясына қол қойды.
Алғашқы кезең өзін-өзі таныстыруға арналды. Бар болғаны екі минут ішінде әрбір қатысушы өз партиясының сайлауға қандай мақсатпен бара жатқанын түсіндіріп беруі керек болды:
-
Серік Егізбаев («Ауыл») ауылды дамыту мен өңірлер мен ірі қалалар арасындағы алшақтықты қысқартуға басымдық берді.
-
Нұргүл Қадырбаева («Байтақ») экология мен табиғатты қорғау мәселелерін көтерді.
-
«Әділет» партиясының өкілі Ринат Бектұров адами капиталға, білім беруге, өмір сүру ұзақтығына және жаңа Конституцияның қағидаттарына назар аударды.
-
Тазабек Сәмбетбай (ЖСДП) халықтың әлеуметтік қорғалуы мен табысының мәселесін ортаға салды.
-
Олжас Нұралдинов («Ақ жол») кәсіпкерлікті қолдау және табиғи ресурстарды пайдалану тәсілдерін қайта қарау туралы сөз қозғады.
-
Екатерина Смаликова (Respublica) технологияларға, экономикаға және депутаттық тәжірибеге тоқталды, ал ҚХП өкілі Ислам Сұңқар кедейлік пен жұмысшылардың әлеуметтік құқықтарын қорғауды басты орынға қойды.
Келесі қызу пікірталас өңірлердегі кадр тапшылығы тақырыбында өрбіді. Қатысушыларға ауылдар мен шағын қалаларға дәрігерлерді, мұғалімдерді және инженерлерді қалай тартуға болады деген сұрақ қойылды. Мұнда партиялар бұл мәселені тек қаржылай төлемдермен шешуді ұсынбайтынын көрсетті: баспана салу, инфрақұрылымды дамыту, өңірлік ипотекалық бағдарламалар әзірлеу, мамандарды даярлау жүйесін өзгерту және жұмысшы мамандықтарының мәртебесін арттыру сияқты бастамалар көтерілді.
Эфирдің ең шиеленісті сәті партия өкілдерінің бір-біріне тікелей сұрақ қою мүмкіндігіне ие болған айқас кезеңі болды. Дәл осы бөлім алдын ала дайындалған сөз сөйлеу мен нағыз саяси пікірталастың айырмашылығын айқын аңғартты. Бір қатысушылар күтпеген сауалдарға сабырмен жауап беріп, сандарды шебер сөйлетсе, енді біреулері эмоция мен әлеуметтік мәселелерге екпін түсірді. Ал кейбіреулер үшін алдын ала жазылған мәтінсіз жауап беру айтарлықтай қиынға соқты.
Жеке бір кезең телекөрермендердің сұрақтарына арналды. Мұнда аудиторияның негізгі қызығушылығы анық байқалды:
-
Әлеуметтік салаға түскен сұрақтардың 40,37%-ы тиесілі болды;
-
Экономикаға — 19,27%;
-
Мәдениетке — 16,51%;
-
Саясатқа — 13,76%;
-
Экологияға — 10,09%.
Осылайша, көрермендер үшін құр саяси ұрандар емес, күнделікті тұрмысқа қатысты нақты проблемалар — табыс, баға, әлеуметтік қорғау және өмір сүру сапасы басты орында тұрғаны белгілі болды.
SHYNDYK.KZ қатысушылардың тікелей теледидарлық форматта өзін қаншалықты сенімді ұстағанын да жеке бағалады.
Ең жақсы әсер қалдырған Ринат Бектұров («Әділет») болды, ол жан-жақты дайындығын, сабырлы сөйлеу мәнерін және өз ұстанымын дәлелдей алу қабілетін көрсетті. Олжас Нұралдинов («Ақ жол») экономикалық пікірталаста ерекше көзге түссе, Тазабек Сәмбетбай (ЖСДП) өткір оппозициялық риторикасымен эфирге серпін берді.
Екатерина Смаликова (Respublica) нақты өмірлік мысалдарға, ал Ислам Сұңқар (ҚХП) жігерлілігі мен әлеуметтік күн тәртібіне сүйенді. Серік Егізбаев («Ауыл») салмақты әрі кәсіби көрінгенімен, эмоция жағынан бәсеңдеу болды. Барлығынан да Нұргүл Қадырбаеваға («Байтақ») қиынға соқты: пікірталастың ең динамикалық сәттерінде ол тәжірибелі қарсыластарына әрдайым сенімді төтеп бере алмады.
Дебат аяқталған соң 21 мыңнан астам адам қатысқан онлайн-дауыс берудің қорытындысы шығарылды:
-
«Әділет» партиясы — 67,1% (ең жоғары қолдау);
-
«Ақ жол» — 9,9%;
-
ҚХП — 8,2%;
-
«Ауыл» — 5,4%;
-
Respublica — 4,3%;
-
ЖСДП — 2,2%;
-
«Байтақ» — 2,1%.
Дегенмен, алғашқы дебаттың басты нәтижесі тек сандармен шектелмейді. Бұл эфир сайлаушыға жай ғана әдемі ұрандардың жеткіліксіз екенін дәлелдеді. Бүгінде саясаткерлерден нақты шешімдер, түсінікті дәйектер және алдын ала жазылған сценарийсіз өз ұстанымын қорғай білу қабілеті талап етіледі.
Бұл теледебат алдағы үлкен сайлауалды пікірталастың бастамасы ғана. 23 тамызда өтетін дауыс беру алдында жаңа эфирлер мен партиялық бағдарламалардың жаңа қақтығыстары күтіп тұр.
Алғашқы дебаттың басты жаңалығы кім болды, теледидар форматы кімге ауыр тиді және көрермендер дауысындағы мұндай үлкен алшақтықтың сыры неде — бұл туралы толығырақ SHYNDYK.KZ-тің арнайы талдауынан көріңіздер.
