Алаяқтарға құрылғыны бұзудың қажеті жоқ. Көбіне олар адамды жеке деректерін өз қолымен беруге немесе ақша аударуға мәжбүрлейді. Ол үшін телефон қоңыраулары, фишингтік сілтемелер, жалған сайттар мен дипфейктер қолданылады.
Амангельды Кусаинов, BESupply компаниясының техникалық директоры, алаяқтардың қандай әдістерді жиі қолданатынын және қолданушылардың қандай қателіктер жіберетінін айтты.
Маманның айтуынша, алаяқтар ең алдымен адамның эмоциясына әсер етеді. Олар шоттың бұғатталғанын, несие рәсімделгенін немесе туысының қиын жағдайға тап болғанын айтып, шұғыл әрекет етуді талап етеді.
«Олар логикаға емес, эмоцияға әсер етеді».
Осылайша қаскөйлер адамға ақпаратты тексеріп үлгермей, асығыс шешім қабылдатуға тырысады.
Жасанды интеллект алаяқтықты анықтауды одан әрі қиындатып отыр. Қаскөйлер туыстың, таныстың немесе басшының дауысын, бейнесін айнытпай жасап, жалған қоңырау шалуы мүмкін. Сондықтан таныс дауыс немесе бейне қоңыраудың нақты сол адамнан келгенін білдірмейді.
Қарапайым жариялымдардың қауіпі
Кусаиновтың айтуынша, жиі кездесетін қателіктердің бірі — бірнеше сервисте бір құпиясөзді пайдалану. Бір аккаунттың деректері тараған жағдайда, алаяқтар басқа сервистерге де кіруге тырысуы мүмкін.
Әлеуметтік инженерия үшін адамның туған күні, үй жануарының аты, оқыған жері немесе анасының қыз кезіндегі тегі сияқты мәліметтер пайдаланылуы мүмкін. Билет суреттері мен демалыс туралы жарияланымдар да адам жайлы қосымша ақпарат береді.
«Негізгі қауіп жеке бір деректе емес, осындай ұсақ ақпараттардың бірігіп, адам туралы толық цифрлық бейненің қалыптасуында», — деді Кусаинов.
Қандай қауіптер өзекті
Маман негізгі қауіптердің қатарында телефон және мессенджер арқылы жасалатын алаяқтықты, фишинг пен дипфейктерді атады. Оның айтуынша, қаскөйлер WhatsApp-ты да белсенді пайдаланады.
Бизнес пен мемлекеттік сектор үшін деректердің таралуы, DDoS-шабуылдар, зиянды бағдарламалар және бопсалаушы бағдарламалар қауіп төндіреді.
Маман бұл бағалаудың жалпы сипатта екенін және ресми статистика болып саналмайтынын атап өтті.
Қалай қорғануға болады
Кусаинов әр сервисте әртүрлі құпиясөз қолдануға, көп факторлы аутентификацияны қосуға, SMS пен push-хабарламалардағы кодтарды ешкімге айтпауға және күмәнді сілтемелерге өтпеуге кеңес береді.
«Кішкентай күмән болса да — асықпау, сілтемеге өтпеу және ақпаратты ресми арналар арқылы қайта тексеру керек», — деп атап өтті Кусаинов.
Егер қоңырау шалушы шотқа, несиеге немесе туысқа қатысты мәселе барын айтса, әңгімені тоқтатып, банкке немесе сол адамға өзіңіз білетін ресми нөмір арқылы хабарласқан дұрыс.
