Алдағы сайлау — Қазақстандағы саяси реформалардың ең шешуші кезеңдерінің бірі. Жаңа Конституция қабылданғаннан кейін еліміз екі палаталы парламенттік үлгіден бірпалаталы Құрылтайға көшуде. Оның құрамына 145 депутат енеді.
Осындай ауқымды саяси өзгерістер аясында маңызды сұрақ туындайды: азаматтардың өздері бұл процеске атсалысуға қаншалықты дайын? Саяси партиялар әр дауыс үшін күресіп жатқанда, кейбір отандастарымыз бәріне сырттай бақылаушы ретінде қарауды жөн көреді.
Саяси салғырттық қайдан туындайды және сайлаудан бас тарту — шын мәнінде ел өміріне ықпал ету мүмкіндігінен өз еркімен бас тарту ма? Осы сауалдар төңірегінде SHYNDYK.KZ саясаттанушы Марат Шибұтовпен сұхбаттасты.
Сарапшының пікірінше, сайлауға деген қызығушылықтың төмендеуі тек Қазақстанға ғана тән құбылыс емес. Мұндай үрдіс әлемнің көптеген елінде бар: тұрмыс неғұрлым тұрақты болып, мемлекеттік жүйе тиімді жұмыс істеген сайын, халықтың бір бөлігі саясатқа белсенді араласу қажеттілігін сезінбейді.
Қазақстанда сайлау белсенділігі дәстүрлі түрде ауылдық жерлерде жоғары болса, ірі қалалардың тұрғындары дауыс беруге көбіне салқынқандылықпен қарайды.
Дегенмен саяси пассивтіліктің екінші жағы да бар. Қоғамдық процестерден мүлдем оқшауланып қалған адам ертеңгі күні өзінің отбасына, жұмысына және күнделікті өміріне тікелей әсер ететін шешімдерге ықпал ету мүмкіндігін өз қолымен шектейді.
Мұндайда әрбір сайлаушының жеке жауапкершілігі алдыңғы орынға шығады. Учаскеге келген азамат жай ғана белгілі бір партияны немесе кандидатты таңдап қоймайды, ол елдің жаңа заңдарын қабылдайтын басты органның жасақталуына тікелей үлес қосады.
Сондықтан 23 тамызда өтетін науқан — жай ғана саяси партиялардың бәсекесі емес.
Құрылтай еліміздің бірыңғай заң шығарушы органына айналады. Бірпалаталы жүйеге көшу шешім қабылдау тетігін түбегейлі өзгертеді: заң шығару қызметі толықтай бір өкілді органның қолына шоғырланады.
Бұл ретте оның атауының да тарихи-символикалық мәні зор. Қазақ шежіресінде құрылтай мемлекет пен тұтас ұлттың тағдырын айқындайтын ең маңызды шешімдер қабылданатын басқосу болған. Енді осы тарихи ұғымға заманауи саяси сипат беріліп отыр.
Сайлау учаскесіне келген азаматтың кімге дауыс беріп жатқанын түсінуі де аса маңызды. Сайлаушылар өз таңдауы арқылы Құрылтайдың дербес құрамын ғана емес, саяси күштердің арақатынасын, демек алдағы уақытта қабылданатын заңдарда қандай көзқарастар мен ұстанымдар басым болатынын анықтайды.
Бұл ретте таңдау құқығы тек азаматтың өзіне ғана тиесілі. Ешкімнің нақты бір саяси күшке дауыс беруді талап етуге, адамның ерік-жігерін бақылауға немесе оған қысым көрсетуге құқығы жоқ. Дауыс берудің құпиялылығына заң кепілдік береді.
Сондықтан «менен ештеңе өзгермейді» деген әдеттегі ұстанымның нақты нәтижесі мынау: егер адам өз дауысын пайдаланбаса, түпкілікті таңдауды оның орнына учаскеге келген басқа азаматтар жасайды.
Партиялармен пікір таластыруға, олардың бағдарламаларын сынауға, саясаткерлерге күмәнмен қарауға және болашақ депутаттардан нақты нәтиже талап етуге әбден болады. Бірақ сайлауға қатысу саясатқа тек сырттай қарап отырмай, өзіңіздің азаматтық ұстанымыңызды нақты білдіруге мүмкіндік береді.
Қазақстандықтар неліктен саяси енжарлыққа бой алдырады, Марат Шибұтов «диван сарапшылары» туралы не дейді, сайлаушы өзіне қандай жауапкершілік алады және 23 тамыздағы сайлаудың мәні неде — бұл туралы толығырақ SHYNDYK.KZ арнайы репортажынан көріңіздер.
